Ana Sayfa > HIZLI MENÜ > Tehlikeli Atıkların Yönetimi

Tehlikeli Atıkların Yönetimi

Tehlikeli Atığın tespit edilmesi ve bertaraf edilebilmesi için öncelikle atığın tanımı gerekmektedir. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği eklerinde verilen listelere göre tanımlama yapılmalıdır.

EK- 1

ATIĞI ÜRÜNDEN AYIRAN KRİTERLER

a) Aşağıda başka şekilde belirtilmemiş üretim veya tüketim artıkları,

b) Standart dışı ürünler,

c) Son kullanım süresi geçmiş olan ürünler,

d) Dökülmüş, niteliği bozulmuş yada yanlış kullanıma maruz kalmış olan maddeler (örnek: kaza sonucu kontamine olmuş maddeler ve benzeri),

e) Aktiviteler sonucu kontamine olmuş yada kirlenmiş maddeler (örnek: temizleme işlemi atıkları, ambalaj malzemeleri, konteynırlar ve benzeri ),

f) Kullanılmayan kısımlar (örnek: atık piller ve katalizörler ve benzeri ),

g) Yararlı performans gösteremeyen maddeler (örnek: kontamine olmuş asitler, kontamine olmuş çözücüler, bitmiş yumuşatma tuzları ve benzeri),

h) Endüstriyel proses kalıntıları (örnek: cüruflar, dip tortusu ve benzeri),

ı) Kirliliğin önlenmesisüreçlerinden kaynaklanan kalıntılar (örnek: yıkama çamurları, filtre tozları, kullanılmış filtreler ve benzeri),

j) Makine/ Yüzey işlemleri kalıntıları (örnek: torna atıkları, frezleme tortuları ve benzeri ),

k) Hammadde çıkarılması ve işlenmesinden kaynaklanan kalıntılar(örnek: petrol slopları, madencilik atıkları ve benzeri ),

l) Saflığı bozulmuş materyaller(örnek; PCB'lerle kontamine olmuş yağlar, ve benzeri),

m) Yasa ile kullanımı yasaklanmış olan ürün, madde ve materyaller,

n) Sahibi tarafından artık kullanılmayan ürünler (örnek: tarımsal, evsel, ofis, ticari ve market kalıntıları ve benzeri),

o) Arazi ıslahı ve iyileştirilmesi faaliyetleri sonucu kontamine olmuş madde, materyal ve ürünler,

p) Yukarıdaki kategorilerde yer almayan herhangi madde, materyal ve ürünler.

EK- 2

BERTARAF YÖNTEMLERİ

Bu ek uygulamada tehlikeli atık için uygulanan tüm bertaraf işlemlerini kapsamaktadır. 

(D3) Derine enjeksiyon (örneğin: pompalanabilir atıkların kuyulara, tuz kayalarına veya doğal olarak bulunan boşluklara enjeksiyonu ve benzeri),  
(D4)   Yüzey doldurma (örneğin: Sıvı yada çamur atıkların kovuklara, havuzlara ve lagünlere doldurulması ve benzeri),
(D5)    Özel mühendislik gerektiren toprağın altında veya üstünde düzenli depolama( çevreden ve her biri ayrı olarak izole edilmiş ve örtülmüş hücresel depolama ve benzeri ),  
(D8)    (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan ve bu ekin başka bir yerinde ifade edilmeyen biyolojik işlemler,
(D9)  (D3) ila (D12) arasında verilen işlemlerden herhangi biri ile bertaraf edilen nihai bileşiklere veya karışımlara uygulanan ve bu ekin başka bir yerinde ifade edilmeyen fiziksel-kimyasal işlemler (Örneğin: buharlaştırma, kurutma, kalsinasyon ve benzeri ),  
(D10)    Yakma,  
(D12)    Sürekli depolama (bir madende konteynırların yerleştirilmesi ve benzeri ),  
(D15)   (D3) ila (D12 ) arasında belirtilen işlemlerden herhangi birine tabi tutuluncaya kadar atığın üretildiği  alan içinde geçici depolama (ara depolama tesisleri ve toplama işlemi hariç).


B) GERİ KAZANIM İŞLEMLERİ
Bu ek uygulamada karşılaşılan tüm geri kazanım işlemlerini kapsamaktadır.

R1)    Enerji üretimi amacıyla başlıca yakıt olarak veya başka şekillerde kullanma,  
(R2)    Solvent (çözücü) ıslahı/yeniden üretimi,  
(R3)    Solvent olarak kullanılmayan organik maddelerin ıslahı/ geri dönüşümü ( Kompost ve diğer biyolojik dönüşüm süreçleri dahil),                      
(R4)    Metallerin ve metal bileşiklerinin ıslahı/geri dönüşümü,  
(R5)    Diğer anorganik maddelerin ıslahı/geri dönüşümü,  
(R6)    Asitlerin veya bazların yeniden üretimi,  
(R7)    Kirliliğin azaltılması için kullanılan parçaların(bileşenlerin) geri kazanımı,  
(R8)    Katalizör parçalarının (bileşenlerinin) geri kazanımı,  
(R9)    Kullanılmış yağların yeniden rafine edilmesi veya  diğer  tekrar kullanımları,  
(R10)  Ekolojik iyileştirme veya tarımcılık yararına sonuç verecek arazi ıslahı,  
(R11)   (R1) ila (R10) arasındaki işlemlerden elde edilecek atıkların kullanımı,  
(R12)   Atıkların (R1) ila (R11) arasındaki işlemlerden herhangi birine tabi tutulmak üzere değişimi,  
(R13)  (R1) ila (R12) arasında belirtilen işlemlerden herhangi birine tabi tutuluncaya kadar atıkların stoklanması (atığın üretildiği  alan içinde geçici depolama, toplama hariç).

EK-3

DOĞAL KARAKTERLERİNE YA DA ONLARI OLUŞTURAN AKTİVİTE’YE GÖRETEHLİKELİ ATIK KATEGORİLERİ (ATIK, SIVI, ÇAMUR YA DA KATI HALDE OLABİLİR)

 

A) (Ek 5)’te sıralanan özelliklerden herhangi birini gösteren ve aşağıdakilerden oluşan atıklar;

1) Hastanelerden, tıp merkezlerinden ve kliniklerden kaynaklanan tıbbi atıklar,
2) Farmasotik ürünlerin üretiminden ve hazırlanmasından kaynaklanan atıklar, farmasotik ve ilaç atıkları,
3) Ahşap koruyucuları,
4) Biositler ve fito-farmakolojik maddelerin üretiminden, hazırlanmasından ve kullanımından kaynaklanan atıklar,
5) Solvent(çözücü) olarak kullanılan maddelerin kalıntıları,
6) İnert polimerize malzemeler hariç solvent (çözücü) olarak kullanılmayan halojenli organik maddeler,
7) Siyanür içeren ısıl işlemler ile sertleştirme işlemlerinden kaynaklanan atıklar tuzlar,
8) Hedeflenen kullanıma uygun olmayan mineral yağlar  ve yağlı maddeler,
9) Yağ / su, hidrokarbon / su karışımları, emülsiyonlar,
10) PCB ( Poliklorbubifeniller) ve / veya PCT (Poliklorluterfeniller) ve/veya PBB (Polibromlubifeniller) içeren maddeler,
11) Rafine etme, distilasyon (imbikleme) ve her türlü pirolitik(ısıl) işlem sonucu ortaya çıkan katranlı  maddeler,
12) Mürekkepler, boyalar, pigmentler, boyalar, lakeler, (cilalar) vernikler,
13) Reçineler, lateks, plastize edici maddeler , zamklar / yapıştırıcılar,
14) Tanımlanmamış ve / veya yeni ve insan ve / veya  çevre üzerindeki etkileri bilinmeyen, araştırma ve geliştirme ya da eğitsel aktivitelerden kaynaklanan kimyasal maddeler,
15) Piroteknikler ve diğer patlayıcı malzemeler,
16) Fotoğrafçılık kimyasal malzemeleri ve prosesleme malzemeleri,
17) Poliklorlü dibenzo-furanın herhangi bir türevi ile kirlenmiş her türlü malzeme,
18) Poliklorlü dibenzo–p-dioksinin herhangi bir türevi ile kirlenmiş her türlü malzeme,

B) (EK 4) de sıralanan öğelerin herhangi birini içeren ve (EK 5) te sıralanan özelliklerden herhangi birine sahip olan ve aşağıdakilerden oluşan atıklar;

19) Hayvansal veya bitkisel sabunlar, yağlar, balmumları,

 

20) Solvent olarak kullanılmayan, halojenli olmayan organik maddeler,

 

21) Metal veya metal bileşikleri içermeyen inorganik maddeler,

 

22) Küller ve / veya cüruflar,

 

23) Tarama atıklarını (spoiller) içeren toprak, kum ve kil,

 

24) Siyanitsiz ısıl işlem tuzları,

 

25) Metalik tozlar,

 

26) Kullanılmış katalist malzemeler,

 

27) Metal veyametal bileşikleri içeren sıvı veya çamurlar,

 

28) (29), (30) ve (33) dışındaki kirlilik kontrol işlemlerinden kalan artıklar (bakiyeler),

 

29) Islak arıtıcı çamurları,

 

30) Su arıtma tesisleri çamurları,

 

31) Dekarbonizasyon artığı(bakiyesi),

 

32) İyon-değiştirici kolon artığı,

 

33) Arıtılmamış veya tarımda kullanılmaya uygun olmayan atıksu arıtma çamurları,

 

34) Tankların ve / veya ekipmanlarının temizliğinden kalan artıklar,

 

35) Kirlenmiş ekipman,

 

36) (Ek 4)’de sıralanan bileşiklerin bir yada daha fazlası ile kirlenmiş konteynırlar,

37) Piller ve diğer elektrikli üniteler,

 

38) Bitkisel yağlar,

 

39) Evsel nitelikli ayrı toplama işlemlerinden kaynaklanan ve (Ek 5) te sıralanan özelliklerden herhangi birini gösteren malzemeler,

 

40) (Ek 4)de sıralanan bileşiklerin herhangi birini ve (Ek 5)te sıralanan özelliklerin herhangi birini içeren diğer herhangi bir atık.

EK- 5

TEHLİKELİ KABUL EDİLEN ATIKLARIN ÖZELLİKLERİ

H1 Patlayıcı

Alev etkisi altında patlayabilen yada dinitrobenzenden daha fazla şekilde şoklara ve sürtünmeye hassas olan maddeler ve preparatlar, kendi başına kimyasal reaksiyon yolu ile belli bir sıcaklık ve basınçta hızla gaz oluşmasına neden olabilecek madde veya atıklar

 

H2 Oksitleyici

Diğer maddelerle, özellikle de yanıcı maddelerle temas halinde iken yüksek orandaegzotermik reaksiyonlar gösteren maddeler ve preparatlar

 

H3-A Yüksek oranda Tutuşabilenler

a) 210C’nin altında parlama noktasına sahip sıvı maddeler ve preparatlar (aşırı tutuşabilen sıvılar dahil)

b) Herhangi bir enerji kaynağı uygulaması olmaksızın ortam sıcaklığındaki hava ile temas ettiğinde ısınabilen ve sonuç olarak tutuşabilen maddeler ve preparatlar ,

c) Bir ateşleme kaynağı ile kısasüre temas ettiğinde kolayca tutuşabilen ve ateşleme kaynağı uzaklaştırıldıktan sonra yanmaya ve tükenmeye devam eden katı maddeler ve preparatlar ,

d) Normal basınçta, havada tutuşabilen gazlı maddeler ve preparatlar,

e) Su veya nemli hava ile temas ettiğinde, tehlikeli miktarda yüksek oranda yanıcı gazlara dönüşen maddeler ve preparatlar.

 

H3-B Tutuşabilen

210Cye eşit veya daha yüksek yada550C’ye eşit yada daha düşük parlama noktasına sahip olan sıvı maddeler ve preparatlar.

 

H4 Tahriş edici

Deri ile yada balgam membranıile ani, uzun süreli yada tekrar eden temaslar halinde yanığa sebebiyet verebilen, korozif olmayan maddeler ve preparatlar.

 

H5 Zararlı

Solunduğu veya yenildiğinde yada deriye nüfuz ettiğindebelirli bir sağlık riski içeren maddeler ve preparatlar.

 

H6 Toksik

Solunduğunda veya yenildiğinde yada deriye nüfuz ettiğinde, sağlık yönünden ciddi, akut veya kronik risk oluşturan ve hatta ölüme neden olan madde ve preparatlar.

 

H7 Kanserojen

Solunduğunda veya yenildiğinde yada deriye nüfuz ettiğinde, kansere yol açan veya etkisinin artmasına neden olan madde ve preparatlar.

 

H8 Korozif

Temas halinde canlı dokuları tahrip eden madde ve preparatlar.

 

H9 Enfeksiyon yapıcı

İnsan veya diğer canlı organizmalarda hastalığa neden olduğu bilinen veya geçerli nedenler dolayısıyla güvenli olarak inanılan varlığının sürdürebilen mikroorganizmaları veya toksinleri içeren maddeler.

 

H10 Teratojenik

Solunduğunda, yenildiğinde veya deriye nüfuz ettiğinde, doğuştan gelen kalıtımsal olmayan sakatlıklara yol açan veya yol açma riskini artıran madde ve preparatlar.

 

H11 Mutajenik

Solunduğunda, yendiğinde veya deriye nüfuz ettiğinde, kalıtsal genetik bozukluklara yol açan veya yol açma riskini artıran madde ve preparatlar.

 

H12

Havayla, suyla veya bir asitle temas etmesi sonucu zehirli veya çok zehirli gazları serbest bırakan madde veya preparatlar.

 

H13

Yukarıda listelenen karakterlerden herhangi birine sahip olan atıkların bertarafı esnasında ortaya çıkan madde ve preparatlar.

 

 

H14 Ekotoksik

Çevreninbir veya daha fazla kesimi üzerinde ani veya gecikmeli zararlı etkiler gösteren veya gösterme riski taşıyan madde ve preparatlar.

Açıklama

 

1)Tehlikeli özelliklere ilişkin etiketlemede kullanılacak işaretler için11/07/1993tarihli ve 21634 sayılı Resmi Gazete ve20/04/2001tarihli ve 24379 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile Değişik Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği(Ek 4) kullanılacaktır.

 

2)Test Metotları:

Bu ekte verilen Tehlikelilik özelliklerine belirli bir anlam kazandırmak için kullanılacak metotlar Avrupa Birliği müktesebatında yer alan 67/548/EEC sayılı Direktifin (EK 5) inde açıklanmaktadır. Bu direktifin 84/449/EEC sayılı Direktif ile eklenen hususları kapsayan veya teknik gelişmeleri uyumlaştıran müteakip Komisyon Direktifleri ile güncelleştirilmiş versiyonları geçerlidir. Bu metotlar uluslar arası kuruluşlar ve özellikle Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) çalışmaları ve tavsiyelerine dayanır.

 

Tehlikelilik Özelliklerinin Belirlenmesine ilişkin kılavuz kitaplar Bakanlıkça yayımlanacaktır.


TEHLİKELİ ATIK YÖNETİM PLANINA İLİŞKİN SIKÇA SORULAN SORULAR

 

1- Tehlikeli Atık Yönetim Planı nedir?

 

Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği (TAKY)’nde tanımlanan şekliyle;

Tehlikeli Atık Yönetim Planı:Atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimini sağlamak üzere hazırlanan kısa ve uzun vadeli program ve politikalardır.

 

2-İl Tehlikeli Atık Yönetim Planları Niçin Yapılır?

 

İl Tehlikeli Atık Yönetim Planları; bir ilde oluşan tehlikeli atıkların miktarını, ne kadarının geri kazanıldığını, ne kadarının bertaraf edildiğini, ne kadarının geçici depolandığını tespit etmeye yarar. Yönetim planları en az 3 yıllık yapılır ve bu şekilde Bakanlığın hazırlayacağı tehlikeli atık yönetim planlarında ülkemizde hangi kapasitede kaç adet geri kazanım ve bertaraf tesisi olması gerektiğini tespit etmeye yardımcı olur.

 

3-Planları kimler hazırlamalıdır?

a) Tehlikeli atık üreten tesisler

b) Belediyeler (Evsel Tehlikeli Atıklar için)

c) İl Çevre ve Orman Müdürlükleri

 

4- Tehlikeli atık üreten tesislerin yönetim planlarında neler olmalıdır?

Tehlikeli atık yönetim planlarınınÖNCELİKLEtehlikeli atık üreten sanayici tarafından doldurularak İl Çevre ve Orman Müdürlüklerine gönderilmesi gerekmektedir.

 

Sanayicinin hazırladığı ve İl Çevre ve Orman Müdürlüklerine gönderilecek atık yönetim planları detaylı olmalıdır. Her tesisin atık yönetim planı farklı olabilir. Tesisin prosesine ve yönetim politikasına (atıkların geri kazanımı, bertarafı, ihraç edilip-edilmeyeceği, 3 yıl içinde kapasitenin artırılıp artırılmayacağı gibi) vs. göre değişebilir. Ancak, her yönetim planında mutlaka olması gerekenler;

-Tesis içinde oluşan atıkların TAKY Ek-7’de verilen kodlar ve miktarları,

-Geçici depolama alanlarının durumunu gösteren bilgiler,

-Atıkların ne kadarının geri kazanıldığı,

-Ne kadarının bertarafa gönderildiği,

-Atıkların gönderildiği geri kazanım ve bertaraf tesislerinin isim ve adresleri,

-Atıklara uygulanan işlemler,

-Tesis içinde atık minimizasyonu için yapılan işlemlerdir.

 

Sanayicinin hazırlaması gereken atık yönetim planının formatına http://www.atikyonetimi.cevreorman.gov.tr/belge/atikyonetimplani.doc adresinden ulaşılabilir.


5- Belediyelerin hazırlayacağı yönetim planlarında neler olmalıdır?

Belediyelerin hazırlayacağı tehlikeli atık yönetim planları, evlerden kaynaklanan tehlikeli atıkları kapsamakta olup ayrı bir format belirlenmemiştir. Ancak yönetim planları hazırlanırken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

-Evlerden kaynaklanan tehlikeli atıklar kaynağında ayrı mı toplanıyor, yoksa ayırma ünitesi mi var belirtilmelidir. Bunların hiçbiri yoksa ne planlandığı belirtilmelidir. Amaçlar, hedefler verilmelidir.

-Ayrı toplanan tehlikeli atıkların adları atık kodları ile birlikte ve miktarları belirtilmelidir. Nüfusa ve nüfus artış oranına göre 3 yıllık olara tahmini hazırlanmalıdır.

-Ayrı toplanan tehlikeli atıklar için geçici depolama veya ara depolama tesisleri var mı yok mu bilgi verilmelidir.

-Geri kazanım veya bertaraf tesislerine gönderilmesi için taşıma planları yer almalıdır. (Haftalık aylık veya belli bir miktara erişince gönderileceği gibi.)

-Taşıma için lisanslı araçlar belediyeye mi ait, yoksa lisanslı taşıma firmalarından mı karşılanıyor ya da ne planlanıyor, belirtilmelidir.

-Kamuoyunun bilgilendirilmesi için yapılanlar ve yapılacaklar anlatılmalıdır.

6-İl Çevre ve Orman Müdürlüklerinin hazırlayacağı İl Yönetim Planlarında neler olmalıdır?

İl Yönetim Planları, sanayiciden ve belediyelerden gelen atık yönetim planları doğrultusunda İl Müdürlüklerince değerlendirilerek Bakanlığımıza gönderilecektir. Gönderilen il atık yönetimplanlarında yer alan bilgilere göre ülke yönetim planı hazırlanacağı için bu bilgilerkısa ve öz olması gerekmektedir. Bu nedenle Bakanlığımıza gönderilecek il yönetim planlarında mutlaka yer alması gereken bilgiler;

-İlde bulunan tehlikeli atık üreten tesislerin ad ve adresleri,

-İlde bulunan geri kazanımve bertaraf tesislerinin ad ve adresleri,

-Hangi türden ne kadar miktarda atık oluşmaktadır. (Atık kodları verilerek)

-Hangi geri kazanım tesislerine veya bertaraf tesislerine ne miktarda atık gönderilmektedir.

-Ne kadar atık geri kazanım ve bertaraf için bekletilmektedir.

-3 yıl sonra hangi atıktan ne kadar oluşacaktır.

İl Çevre ve Orman Müdürlüklerince hazırlaması gereken atık yönetim planının formatı http://www.atikyonetimi.cevreorman.gov.tr/belge/atikyonetimplaniformat.doc adresinde verilmektedir.


Atikyonetimigenelesas[1].doc

EK2Atikyagbeyanformu.doc

TAKY_EK7liste-[1].doc

Tehlikeliatikbeyan.rar

tehlikeliatikelkitabi.pdf

TehlikeliAtikListesi.doc